Beauty out of Damage

Στις 15 Αυγούστου 1993, το ένθετο περιοδικό των New York Times κυκλοφόρησε με τον τίτλο: “You Can't Look Away Anymore — The Anguished Politics Of Breast Cancer.” H φωτογραφία που συνόδευε το άρθρο έδειχνε τη φωτογράφο και ακτιβίστρια Joanne Matuschka μετά την επέμβαση μαστεκτομής στην οποία είχε υποβληθεί. Η συγκεκριμένη φωτογραφία, με τον τίτλο “Beauty Out of Damage”, συμπεριλήφθηκε το 2003 και ξανά το 2011 σε μία ειδική έκδοση του περιοδικού TIME μεταξύ των 100 φωτογραφιών που άλλαξαν τον κόσμο¹.

Σε επόμενες φωτογραφίες που δημοσιεύτηκαν, το χειρουργημένο στήθος της Joanne φαίνεται να καλύπτεται από ένα tattoo με λουλούδια. Εντωμεταξύ, λίγα χρόνια μετά την πρώτη δημοσίευση της φωτογραφίας “Beauty Out of Damage”, η Joanne κέρδισε τη δίκη εναντίον του γιατρού που τη χειρούργησε, για κακή πρακτική και της επιδικάστηκε ένα σημαντικό χρηματικό ποσό όχι μόνο για τον πόνο που υπέστη στο παρελθόν, αλλά και για αυτόν τον οποίο θα αναγκαζόταν να υποστεί στο μέλλον².

Στις Η.Π.Α. και τον Καναδά, οι γυναίκες αποτελούν τη μεγαλύτερη κοινωνική ομάδα που αναζητά να κάνει tattoo. Ένας από τους σημαντικότερους λόγους είναι η επιθυμία μετασχηματισμού μιας τραυματικής εμπειρίας, όπως είναι η σεξουαλική κακοποίηση ή η διάγνωση και θεραπεία του καρκίνου³.

Η τέχνη του tattoo αποτελεί στοιχείο του ανθρώπινου πολιτισμού εδώ και χιλιάδες χρόνια ενώ η ιατρική εφαρμογή της είναι ήδη καταγεγραμμένη από τον 19ο αιώνα⁴. Το tattoo μπορεί να αποτελεί μέρος μιας συμβατικής προσέγγισης μετεγχειρητικής αποκατάστασης, με την πρόοδο στις χειρουργικές μεθόδους αλλά και στη διαθεσιμότητα νέων τεχνικών χρωματισμού για τα tattoos να έχουν βελτιώσει σημαντικά το αισθητικό αποτέλεσμα.

Ωστόσο, αρκετές ασθενείς δεν είναι ικανοποιημένες, εξαιτίας του σταδιακού αποχρωματισμού του tattoo ή της έλλειψης τρισδιάστατης προοπτικής του σχεδίου. Εξαιτίας αυτού, έχει κερδίσει έδαφος η εφαρμογή του tattoo έξω από τα πλαίσια της καθιερωμένης πρακτικής (“unconventional tattoo”), οριζόμενη ως αυτή η οποία δεν έχει ως στόχο την ανατομική αποκατάσταση⁴.

Το “unconventional” tattooing μπορεί να είναι προσωρινό ή μόνιμο και αυτό αποτελεί προσωπική επιλογή της ασθενούς. “Συζητάω διεξοδικά με τις γυναίκες οι οποίες επικοινωνούν μαζί μου, κάνοντάς τους εκατοντάδες ερωτήσεις. Πρέπει να ξέρω ότι είναι έτοιμες. Ορισμένες δε γνωρίζουν τι θέλουν, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω τι μπορώ να κάνω για να τις βοηθήσω”, λέει ο David Allen, tattoo artist, σε άρθρο του που έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό Journal of the American Medical Association⁵. “Κάποιες”, συνεχίζει ο David, “συναντούν αντιρρήσεις από την οικογένειά τους σχετικά με την ορθότητα αυτού που κάνω, ως πρακτική. Μια γυναίκα άρχισε να κλαίει όταν την άγγιξα - ο άντρας της την είχε εγκαταλείψει λόγω της ασθένειάς της και δεν την είχε αγγίξει κανένας άλλος άντρας για πολλά χρόνια”. 

Στο εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο του, ο David εξηγεί και τη σχέση του με τη θεραπευτική ομάδα των ασθενών: “Ορισμένες με φέρνουν σε επαφή με τον ογκολόγο τους ή τον πλαστικό χειρουργό τους. Το να γνωρίζω τι έχει υποστεί το δέρμα τους, με βοηθά να προγραμματίσω καλύτερα. Γενικά είναι σημαντικό να γνωρίζω ότι η/ο γιατρός της κάθε γυναίκας γνωρίζει για τη συνεργασία της μαζί μου και ότι δεν έχει εκφράσει προβληματισμό ή αντίρρηση για αυτό που κάνω. Κάποτε μπορεί να χρειαστεί να συζητήσω με το χειρουργό προκειμένου να αποφασιστεί ο τύπος της επέμβασης που θα γίνει, έτσι ώστε να μπορώ να δουλέψω ο ίδιος καλύτερα μετά το χειρουργείο γνωρίζοντας, φυσικά, ότι η ενδεδειγμένη χειρουργική φροντίδα έχει προτεραιότητα”. Περιγράφοντας δε αναλυτικότερα τη διαδικασία, ο David υπογραμμίζει: “Αφ’ ής στιγμής γνωρίζω τα συναισθήματά τους -ποια θέματα τις απασχολούν περισσότερο και ποια λιγότερο- μπορώ να βάλω προτεραιότητες στο έργο μου. Με βάση τις πληροφορίες αυτές αρχίζει να σχηματίζεται μια οπτική ιεραρχία, οπότε μπορώ να προτείνω ένα σχέδιο μοναδικό για το σώμα και το πνεύμα της συγκεκριμένης γυναίκας.”

Το στήθος είναι κατεξοχήν σημαίνον της θηλυκότητας σε πολλούς πολιτισμούς και κουλτούρες. Στα πλαίσια του δημόσιου λόγου, το γυναικείο στήθος τείνει να αντικειμενοποιείται μέσα από καθιερωμένες νόρμες σχετικά με το ιδανικό σχήμα και μέγεθος, την υψηλότερη θέση στο στήθος, με το να είναι, κατά προτίμηση, σταθερό και συμμετρικό, ενώ υπονοείται ότι θα πρέπει να υπάρχουν δύο. Στην κατεύθυνση αυτή, ένα tattoo με νόημα και περιεχόμενο επάνω σε μία θέση μαστεκτομής, μπορεί να ειδωθεί ως ένα μέσο αμφισβήτησης απέναντι στις ηγεμονικές, έμφυλες απόψεις σχετικά με το θηλυκό στήθος και στα πατριαρχικά ιδανικά της ομορφιάς³.

I look up [after the tattoo is finished] and I'm half naked, it seems that I'm beaming, and I'm so excited, and I for once in four or five years have finally looked in the mirror and not been punched in the face... I felt like I was on top of the world [after the tattoo]…³.

1. Beauty Out of Damage
2. Artist Sees Hope in Mastectomy Ruling
3. Mastectomy tattoos: An emerging alternative for reclaiming self. Nurs Forum. 2020. 55(4):695-702
4. Emotional healing with unconventional breast tattoos: The role of temporary tattoos in the recovery process after breast carcinoma and mastectomy. Clin. Dermatol. 2018. 36(3):426-429.
5. Moving the Needle on Recovery From Breast Cancer: The Healing Role of Postmastectomy Tattoos. JAMA. 2017. 317(7):672-674.