Απόκριες

Πατρινό Καρναβάλι

Από τον Ανδρέα Χριστόπουλο

Το Πατρινό καρναβάλι αποτελεί τόσο τη μεγαλύτερη όσο και την παλιότερη αποκριάτικη εκδήλωση στην Ελλάδα και μία από τις μεγαλύτερες στο κόσμο όσον αφορά τη συμμετοχή των καρναβαλιστών και την ιστορία του. Μετρά 193 χρόνια ιστορίας. Το καρναβάλι της Πάτρας δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός αλλά ένα σύνολο εκδηλώσεων που περιλαμβάνουν χορούς, παρελάσεις, κυνήγι κρυμμένου θησαυρού, καρναβάλι των μικρών κ.ά. Οι εκδηλώσεις αρχίζουν στις 17 Ιανουαρίου και διαρκούν μέχρι την Καθαρά Δευτέρα. Κορυφώνεται το τελευταίο Σαββατοκύριακο της Αποκριάς με την νυχτερινή ποδαράτη παρέλαση των πληρωμάτων του Σαββάτου, τη φαντασμαγορική μεγάλη παρέλαση αρμάτων και πληρωμάτων της Κυριακής και τέλος το τελετουργικό κάψιμο του βασιλιά καρνάβαλου στο μώλο της Αγίου Νικολάου στο βόρειο λιμάνι της Πάτρας. Χαρακτηριστικές αρχές του είναι ο αυθορμητισμός, ο αυτοσχεδιασμός, η πηγαία έμπνευση και ο εθελοντισμός.

Ιστορία

Η δημιουργία του Πατρινού Καρναβαλιού οφείλεται σε πρόσμειξη διάφορων πολιτιστικών στοιχείων: α) πατροπαράδοτα αποκριάτικα έθιμα του ελλαδικού χώρου και της Πάτρας β) επιρροές από τη Δυτική Ευρώπη και ιδίως την Ιταλία και τα γειτονικά Επτάνησα γ) καινοτομίες που προέκυψαν στη διάρκεια καρναβαλικών εορτασμών στην Πάτρα. Οι σύγχρονες ρίζες του Πατρινού Καρναβαλιού τοποθετούνται στις αρχές του 19ου αιώνα. Οι περισσότερες απόψεις συγκλίνουν στο ότι αφετηρία του Πατρινού Καρναβαλιού υπήρξε ο πρώτος αποκριάτικος χορός μετά την απελευθέρωση, που δόθηκε το 1829 στην οικία του εμπόρου Μωρέττη. Όμως ρόλο στην δημιουργία του Πατρινού Καρναβαλιού φέρεται να είχαν και οι γαλλικές δυνάμεις του στρατηγού Μαιζώνος, οι οποίες στάθμευσαν στην πόλη μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους το 1828. Θεωρείται δηλαδή ότι μετέφεραν τα αποκριάτικα έθιμα της πατρίδας τους και τον καρναβαλικό τρόπο διασκέδασης τον οποίο προσέλαβαν οι ντόπιοι. Καθοριστική συνεισφορά στην εξέλιξη του θεσμού θεωρείται πως είχαν οι Επτανήσιοι, οι οποίοι συνέρρευσαν στην Πάτρα μετά την ένωση των Ιονίων Νήσων με την Ελλάδα το 1864. Πιστεύεται ότι με το κέφι τους, την ευρηματική τους διάθεση και τη ζωντάνια τους οι νησιώτες έδωσαν άλλο χρώμα στις αποκριάτικες διασκεδάσεις στην Πάτρα, που λάμβαναν τότε χώρα σε ταβέρνες και καφενεία. Επιπλέον, η ίδια η θέση της πόλης με την αυξανόμενη ακμή του λιμανιού της και τις συχνές επαφές με τη Δύση και ιδίως με την Ιταλία, με τα περίφημα καρναβάλια της όπως αυτό της Βενετίας συνέβαλαν με τα χρόνια στη διαμόρφωση του καρναβαλιού ώστε ακόμα και σήμερα να διαθέτει αρκετά μεσογειακά και δυτικότροπα χαρακτηριστικά.

Διοργανωτής

Ψυχή του καρναβαλιού αποτελούν οι δεκάδες χιλιάδες καρναβαλιστές Πατρινές, Πατρινοί, επισκέπτες και φίλοι του Πατρινού Καρναβαλιού άνθρωποι κάθε ηλικίας οι οποίοι συμμετέχουν αυθόρμητα στις καρναβαλικές εκδηλώσεις Καθοριστικό ρόλο στην προετοιμασία και τέλεση των εορτασμών έχουν οι καρναβαλικές ομάδες, οι οποίες είναι γνωστές ως groups ή "πληρώματα". Ωστόσο, τις τελευταίες δεκαετίες ένα μεγάλο μέρος του βάρους της διοργάνωσης αναλαμβάνει σταθερά ο Δήμος Πατρέων μέσω της Κοινωφελούς Επιχείρησης "Καρναβάλι Πάτρας" η οποία εποπτεύει και το καρναβαλικό εργαστήρι, μοναδικό χώρο στην Ελλάδα όπου κατασκευάζονται τα μεγαλειώδη άρματα του βασιλιά Καρνάβαλου και της συνοδείας του καθώς και άλλες κατασκευές που κοσμούν την πόλη στη διάρκεια της Αποκριάς.

Τελετή έναρξης

Την έναρξη των εκδηλώσεων του Πατρινού Καρναβαλιού προαναγγέλλει ο Τελάλης, περιδιαβαίνοντας τους δρόμους της πόλης πάνω στο μουσικό άρμα του. Καλεί τους Πατρινούς κι όλους όσους βρεθούν στην Πάτρα εκείνη τη μέρα σε μαγικές συναντήσεις χαράς και ανέλπιστες διαδρομές διασκέδασης. Η Τελετή Έναρξης πραγματοποιείται ημέρα Σάββατο και πάντα σε συνάρτηση με τη γιορτή του Αγίου  Αντωνίου 17 Ιανουαρίου

Το Καρναβάλι των μικρών

Πανευρωπαϊκή αποκλειστικότητα του Πατρινού Καρναβαλιού αποτέλεσε το “Καρναβάλι των Μικρών” που κορυφώνεται με τη δική τους Μεγάλη Παρέλαση. Εκείνη την ημέρα χιλιάδες μικροί καρναβαλιστές από την Πάτρα, αλλά και από άλλες πόλεις της Ελλάδας παρελαύνουν στους κεντρικούς δρόμους της πόλης σε ομάδες. Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο παρελαύνουν μαζί με τους συνοδούς τους περί τα 15.000 παιδιά.

Το παιχνίδι των Κρυμμένου Θησαυρού

Οι ομάδες του Κρυμμένου Θησαυρού συγκροτούνται είτε από μόνιμες συντροφιές καρναβαλιστών είτε από παρέες στα γυμνάσια και τα λύκεια της πόλης, συνάδελφους στη δουλειά ή γνωστούς στη γειτονιά με τον αριθμό των μελών τους να κυμαίνεται από 50 έως 300 άτομα, συχνά και περισσότερα. Έχουν ένα όνομα ως ομάδα και ένα θέμα για τη μεταμφίεσή τους. Ανάλογα με την καρναβαλική θητεία- παιδεία των μελών και τον χρόνο που διαθέτουν προσανατολίζονται είτε μόνο στη συμμετοχή στις παρελάσεις είτε και στη συμμετοχή στα παιχνίδια και τους διαγωνισμούς του κρυμμένου θησαυρού. Αυτά τα παιχνίδια περιλαμβάνουν ερωτήσεις, ασκήσεις πλοήγησης μέσα από κρυμμένα ενδεικτικά στοιχεία διασκορπισμένα σε ολόκληρη την πόλη, καλλιτεχνικούς διαγωνισμούς κι ότι άλλο βάλουν στο μυαλό τους οι διοργανωτές του παιχνιδιού. Οι επιδόσεις των ομάδων στις διάφορες φάσεις του παιχνιδιού βαθμολογούνται κι έτσι αναδεικνύεται ο μεγάλος νικητής.

Μπουρμπούλια

Πρόκειται για μια ξεχωριστή εκδήλωση του Πατρινού Καρναβαλιού που ανάλογη της δεν συναντάται στην Ελλάδα και θεωρούνται μια από τις παλαιότερες εκδηλώσεις. Είναι χοροί όπου οι γυναίκες διατηρούν την ανωνυμία τους κάτω από ένα μαύρο ντόμινο και μια μαύρη μάσκα, ενώ οι άντρες φορούν επίσημο ένδυμα και διαλέγουν την ντάμα τους αγνοώντας την ταυτότητα της, τουλάχιστον για εκείνο το βράδυ.

Νυχτερινή Ποδαράτη παρέλαση

Χορός

…και Γέλια

Προθέρμανση… για χιλιάδες καρναβαλιστές λίγο πριν τη Μεγάλη Παρέλαση της Κυριακής. Το κέφι ανεβάζει τους ρυθμούς και κάνει την καρδιά να τρέχει, καθώς τα πόδια και να θέλουν δεν μπορούν να αντισταθούν. Η μουσική συνδράμει στο ξεφάντωμα, οι φωτισμοί, τα χρώματα, ο αυθορμητισμός υφαίνουν ένα πρωτοφανές γαϊτανάκι διασκέδασης που ξετυλίγεται στο τέλος της παρέλασης στην πλατεία Γεωργίου Α΄. Εκεί καρναβαλιστές και θεατές εμπλέκονται σε ένα ατέλειωτο πάρτι, που συνεχίζεται όλη τη νύχτα στους δρόμους και στα κέντρα διασκέδασης της καρναβαλικής πρωτεύουσας.

Μεγάλη Παρέλαση

Τα άρματα

Τα πληρώματα

Η κορύφωση της διασκέδασης «χτυπά κόκκινο». Χιλιάδες καρναβαλιστές χρωματίζουν με το κέφι και τη ζωντάνια τους την πρωτεύουσα του Καρναβαλιού. Ένας χείμαρρος χαράς συγκλονίζει το κέντρο της πόλης, ο συναγωνισμός, η άμιλλα, η ευρηματικότητα, συντονίζονται στους ρυθμούς της μουσικής… Η πιο όμορφη στιγμή της νεολαίας! Η Μεγάλη Παρέλαση της Κυριακής.

Η συμμετοχή των καρναβαλιστών κάθε χρόνο αγγίζει τα  40.000 άτομα που ακούραστα ακολουθούν μια διαδρομή 4 περίπου χιλιομέτρων, διασχίζοντας το κεντρικό δρόμο της Πάτρας. Διαρκεί κατά μέσο όρο γύρω στις 5.30 ώρες.

Το μεγαλύτερο γεγονός του Πατρινού Καρναβαλιού κάθε χρόνο παρακολουθείται από δεκάδες χιλιάδες θεατές στα πεζοδρόμια, τα μπαλκόνια των σπιτιών και τις κερκίδες και μεταδίδεται τηλεοπτικά.

Τελετή λήξης

Η καύση

Στο λιμάνι

Η Μεγάλη Παρέλαση έχει τελειώσει… μα το κέφι συνεχίζει να συνεγείρει τις διαθέσεις των καρναβαλιστών που ομαδικά συρρέουν στο Μώλο της Αγίου Νικολάου για να παρακολουθήσουν την Τελετή Λήξης.

Η παράδοση θέλει ο Βασιλιάς Καρνάβαλος να παραδίδεται στην πυρά καταμεσής της θάλασσας και να ακολουθεί ρήψη πυροτεχνημάτων.

Η εκδήλωση συνήθως περιλαμβάνει χορευτικά σόου, μουσική συναυλία από γνωστά ροκ ή ποπ συγκροτήματα, ακροβατικά κι άλλες εκπλήξεις, με το Δήμαρχο Πατρέων να ευχαριστεί τους καρναβαλιστές και τους επισκέπτες της πόλης για τη συμμετοχή τους, και συμβολικά να δίνει το σύνθημα για την προετοιμασία των καρναβαλικών εκδηλώσεων της επόμενης χρονιάς. Η τελετή λήξης ολοκληρώνεται με ένα υπαίθριο μουσικοχορευτικό πάρτι μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες της Καθαράς Δευτέρας.

Αλευρομουτζουρώματα

Από τον Παναγιώτη Μουτούση

Στο Γαλαξίδι του ∆ήµου ∆ελφών, στον Νοµό Φωκίδας, την Καθαρά ∆ευτέρα διαδραματίζεται το πιο ανατρεπτικό και γεµάτο ενέργεια έθιµο της Αποκριάς, γνωστό ως «Αλευροµουτζούρωµα».

Πρόκειται για ένα έθιμο που χάνεται στο βάθος των αιώνων, πιθανότατα στη Βυζαντινή εποχή, περίοδο κατά την οποία οι παλιάτσοι των ιπποδρόμων έβαφαν τα πρόσωπά τους. Κατά την Τουρκοκρατία, όλοι οι κάτοικοι περίμεναν τις Απόκριες για να διασκεδάσουν και να χορέψουν σε κύκλους. Ένας κύκλος για τις γυναίκες, ένας για τους άνδρες. Φορούσαν μάσκες ή απλά έβαφαν τα πρόσωπά τους με κάρβουνο. Στη συνέχεια προστέθηκε το αλεύρι, το λουλάκι, το βερνίκι των παπουτσιών και η ώχρα.

Την εποχή της ιστιοφόρου ναυτιλίας , δηλαδή από το 1840 και μετά, η γιορτή αυτή πήρε μεγάλες διαστάσεις. Προφορικές παραδόσεις υποστηρίζουν ότι οι Γαλαξιδιώτες θαλασσοπόροι είδαν σε πόλη της Σικελίας παρόμοιες ομαδικές λαϊκές γιορτές µε ιδιόμορφες εκδηλώσεις, κατά τις οποίες οι διασκεδάζοντες είχαν χρωματίσει τα πρόσωπά τους όπως οι παλιάτσοι των ιπποδροµιών, εντυπωσιάστηκαν και τις μεταφύτευσαν στο Γαλαξίδι. Έτσι, οι ναυτικοί αποχαιρετούσαν με αυτό τον τρόπο τις οικογένειές τους.

Το Καρναβάλι στο Γαλαξίδι είναι γεμάτο χρώμα και ζωντάνια και οι κάτοικοι διατηρούν τα έθιμα και τις παραδόσεις τους με σεβασμό και αγάπη.

Αξίζει κανείς να αφιερώσει ένα τριήμερο Αποκριάς σε αυτόν τον τόπο και να ζήσει αυτήν την μοναδική εμπειρία.

Did you know? Το Γαλαξίδι, η Γαλαξαύρα ή Γάλαξα, παραθαλάσσια ναυτική κωμόπολη, διαθέτει δύο λιμάνια (Αγορά και Χηρόλακα), δύο μουσεία (Ναυτικό και Λαογραφικό), δύο σημαντικές εκκλησίες, του Αγ. Νικολάου στην κορυφή του λόφου, µε τα δυο της καµπαναριά (το αριστερό κλίτος είναι αφιερωμένο στον Αγ. Παντελεήμονα και το δεξί στον Αγ. Σπυρίδωνα) και με  το εξαιρετικό ξυλόγλυπτο τέμπλο της, και της Αγ. Παρασκευής, που είναι και ο παλαιότερος ναός του Γαλαξιδίου (1667), τρίκλιτος, βασιλικού ρυθμού, στο δάπεδο του οποίου είναι χαραγμένο το «Ηλιοτρόπιο - Ζωδιακός κύκλος» από τον καραβοκύρη και καπετάνιο, μύστη της αστρονομίας Ηλία Σκούρτη (1835-1915) το 1911.