Πρόγραμμα Αριστοτέλης HCV-HIV

Η ανάγκη

Τα τελευταία χρόνια η ενδοφλέβια χρήση ναρκωτικών ουσιών αποτελεί τον κυριότερο τρόπο μετάδοσης της ηπατίτιδας C (HCV). Οι Χρήστες Ενδοφλέβιων Ναρκωτικών (ΧΕΝ) είναι η κύρια ομάδα κινδύνου στην Ελλάδα, εξαιτίας της κοινής χρήσης συνέργων χρήσης. Στην Αθήνα εκτιμάται ότι υπάρχουν 8.800 ΧΕΝ, ένας πληθυσμός με δυσανάλογο φορτίο HIV λοίμωξης και ηπατίτιδας C παγκοσμίως.

Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι ως και 85% των ΧΕΝ που προσεγγίζουν τα προγράμματα υποκατάστασης με οπιοειδή, έχει έρθει σε επαφή με τον ιό της ηπατίτιδας C. Επίσης, η χρήση ναρκωτικών αποτελεί την τρίτη πιο συχνή κατηγορία μετάδοσης του HIV στην Ελλάδα.

Στόχοι του Προγράμματος

Η Ελληνική Επιστημονική Εταιρεία Έρευνας AIDS και Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενων Νοσημάτων», το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) και ο Σύλλογος Ασθενών Ήπατος Ελλάδος «Προμηθέας», σε απάντηση σε αυτό το σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας, προχώρησαν στην υλοποίηση του προγράμματος με τίτλο «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ HCV & HIV». Το πρόγραμμα «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ HCV HIV» πραγματοποιήθηκε με την ευγενική οικονομική υποστήριξη της Gilead Sciences, Abbvie, MSD και της Ελληνικής Επιστημονικής Εταιρείας Έρευνας του AIDS & ΣΜΝ.

Το πρόγραμμα αποτελεί συνέχεια του βραβευμένου προγράμματος «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ»,  που υλοποιήθηκε από το ΕΚΠΑ σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ στην Αθήνα, ως απάντηση στην επιδημία του HIV στους ΧΕΝ, την περίοδο 2012 – 2013.

Στόχος του προγράμματος ήταν ο περιορισμός της μετάδοσης της ηπατίτιδας C και του HIV αλλά και η αύξηση της διάγνωσης και της διασύνδεσης σε φροντίδα / θεραπεία για τους ΧΕΝ της Αθήνας.

Λειτουργία του Προγράμματος

Σε μία ειδικά διαμορφωμένη δομή στο κέντρο της Αθήνας (πλατεία Βάθης, Λιοσίων 1), οι ωφελούμενοι του προγράμματος είχαν τη δυνατότητα να κάνουν όλες τις απαραίτητες εξετάσεις για την έναρξη θεραπείας. Στον έλεγχο συμπεριλαμβάνονταν και η εξέταση ελαστογραφίας ήπατος (fibroscan).

Ταυτόχρονα, δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση, στην ατομική συμβουλευτική, και δημιουργήθηκε ένα δίκτυο 16 συνεργαζόμενων ιατρών του ΕΣΥ, στους οποίους παραπέμπονταν απευθείας οι ασθενείς.

Το πρόγραμμα πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο Respondent Driven Sampling με τη χρήση μικρών οικονομικών κινήτρων για την προσέλκυση ΧΕΝ από ομότιμους. Η διαδικασία φαίνεται στην εικόνα 1:

Αποτελέσματα του Προγράμματος

Συνολικά 1635 ΧΕΝ εντάχθηκαν στο Πρόγραμμα από τον Απρίλιο του 2018 μέχρι τον Μάρτιο του 2020 οπότε το πρόγραμμα διακόπηκε λόγω της πανδημίας COVID-19. Το πρόγραμμα ήταν πολύ αποτελεσματικό στην αναγνώριση XEN με Ηπατίτιδα C.

Το 84% των συμμετεχόντων είχαν Χρόνια Ηπατίτιδα C και το 15,2% είχαν HIV/HCV συλλοίμωξη.

Το πρόγραμμα κατάφερε να προσεγγίσει πολύ δύσκολες ομάδες ΧΕΝ: 27% ήταν άστεγοι, 92% άνεργοι, 61% χρήστες ηρωίνης, 79% ανασφάλιστοι και 75% ανέφεραν ενεργή χρήση τον τελευταίο μήνα.

Σύμφωνα με τους ερευνητές τελικά το 40,3% αυτών που πληρούσαν τα κριτήρια χορήγησης αντιιικών έλαβαν θεραπεία, πολύ υψηλό ποσοστό αν αναλογιστεί κανείς τα χαρακτηριστικά του πληθυσμού και τους περιορισμούς στη χορήγηση των αντιϊκών στο πρώτο μέρος του προγράμματος.

Η ίδια ερευνητική ομάδα πραγματοποίησε ένα παρόμοιο πρόγραμμα στη Θεσσαλονίκη με το όνομα «Αλέξανδρος» με τη συμμετοχή 1101 ΧΕΝ της περιοχής της Θεσσαλονίκης με παρόμοια αποτελέσματα.

Το πρόγραμμα Αριστοτέλης HCV/HIV δεν ήταν Πρόγραμμα της Gilead. Υποστηρίχτηκε οικονομικά από τη Gilead (ως unrestricted grant)  και συγχρηματοδοτήθηκε από την Abbvie, MSD και την Ελληνική Επιστημονική Εταιρεία για τη Μελέτη των ΣΜΝ του AIDS και των Αναδυόμενων Νοσημάτων. Το Πρόγραμμα Αλέξανδρος δεν είναι Πρόγραμμα της Gilead. Υποστηρίχτηκε ως ερευνητικό έργο με Πρωτοβουλία του Ερευνητή (Investigator Sponsored Research grant).

Βιβλιογραφία:

• ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ HCV & HIV: ΟΛΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕ ΧΡΗΣΤΕΣ ΨΥΧΟΔΡΑΣΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ https://helpa-prometheus.gr/aristotelis-hcv-amp-hiv-olistiko-programma-se-christes-psychodrastikon-oysion/
• Sypsa et al. INHSU21
• Sypsa et al. AIDS & Hepatitis Congress, Athens Sep. 2019
• Sypsa, V. et al. Factors associated with failure to link people who inject drugs to HCV care and treatment: Results from a community-based seek-test-treat program in Athens, Greece (ARISTOTLE HCV-HIV). EASL 2020.
• Sypsa et al, Oral presentation during AIDS and hepatitis congress, Athens, Sep 2021